2-6-2026 De Windmotor Stokebrandsweerd in Zutphen
De Windmotor Stokebrandsweerd is een Amerikaanse windmotor in de uiterwaarden van de rivier de IJssel ter hoogte van Zutphen. De in 1927 gebouwde molen was tot 1968 in gebruik om de uiterwaarden te bemalen, waarna door onder andere afkolving van de zomerdijk de molen buiten bedrijf werd gesteld.
Deze windmotor is het enige nog bestaande exemplaar in de provincie Gelderland. De molen is tussen 2004 en 2006 onderhouden en daarna weer teruggeplaatst, maar is niet meer maalvaardig. De pompfunctie is niet hersteld.
Geschiedenis
Op 30 juni 1927 kreeg de gemeente Zutphen toestemming van het Ministerie van Waterstaat voor het bouwen van een windmolen. Hoewel de landerijen in de Stokebrandsweerd in de gemeente Warnsveld lagen, staat de molen net over de grens in de gemeente Zutphen.
In 1967 zijn voor het laatst kosten voor onderhoud en bediening gerekend, daarom wordt verondersteld dat de molen sindsdien in onbruik is.
Burgemeester en wethouders besloten in 1977 om het in slechte staat verkerende bouwwerk te laten verwijderen. Uiteindelijk gebeurde dit pas in 2004.
Op 21 november 2005 besloot de gemeente Zutphen de zeldzame molen terug te laten plaatsen.
Foto en tekst Annie Wonnink.
Uitgelichte monumenten
13-4-2026 St. Willibrordus als kerkbouwer
De Willibrorduskerk in Hengelo GLD bevat diverse glas in lood ramen. Ze zijn in 1924 gemaakt door de gebroeders Asperslagh, glazeniers die beïnvloed waren door Jan Toorop. Acht ramen verbeelden St. Willibrordus op acht verschillende wijzen, als belijder, wonderdoener, apostel, aartsbisschop, benedictijn, missionaris, kloosterstichter en kerkbouwer. Elk raam is een kunstwerk op zich. De kerk is een dan ook een rijksmonument maar recent onttrokken aan de eredienst. Zoals vele kerken in ons land wordt naarstig gezocht naar een passende herbestemming.
Bron rijksmonumentenregister. Voor meer informatie zie https://openmonumentendagbronckhorst.nl/monument/st-willibrorduskerk-hengelo/
26-3-2026 Het Zwaantje in Hoog-Keppel
Aan de Rijksweg van Doesburg naar Doetinchem ligt rechts het markante witte pand met de tekst Hoog Keppel en daaronder een zittende zwaan. De tekst Hoog Keppel verwijst naar de periode rond 1900 dat dit een tramstation was. Er was horeca met een speeltuin aan de overkant van de weg, geliefd bij gezinnen die er een dagje op uit trokken. Wat nu de Rijksweg is, was vroeger de Hessenweg, een belangrijke handelsroute tussen Duitsland en het westen van Nederland. De Zwaan was toen een herberg en later een café. Het is nu een gemeentelijk monument en wordt particulier bewoond.
Foto Wim van Hof. Voor meer foto’s zie https://openmonumentendagbronckhorst.nl/monument/rijksweg-56-hoog-keppel-dwarshuis/
18-3-2026 Het Meestershuis in Steenderen
Rechts van de ingang is een gevelsteen met de tekst: “Eerste steen gelegd door J.C.J. Remmelink, 13 sept 1893, Deut 4 vers 9”. Het huis valt op door hoogwaardige esthetische kwaliteiten zoals onder andere de gave verhoudingen en de rijk uitgevoerde gevels met gepleisterde versieringen. Het Meestershuis heeft cultuurhistorische waarde als onderdeel van de sociaalhistorische ontwikkeling van de voormalige gemeente Steenderen. Het gebouw vormde samen met de verdwenen school een belangrijk onderdeel binnen Steenderen.
Bron rijksmonumentenregister, foto Anton Baars.
16-3-2026 Tuberculose in Toldijk
Deze boerderij aan de Zutphen-Emmerikseweg is rond 1860 gebouwd. In het pand heeft vroeger de arts Tjeenk Willink gewoond.
Na zijn verblijf in Nederlands-Indië keerde Tjeenk Willink in 1924 ziek terug naar Toldijk. Hij was besmet geraakt met tuberculose. Daaropvolgend besmette hij zelf 56 personen uit de regio van Toldijk, waarvan circa 25 personen stierven aan de gevolgen van deze longziekte. Voor tuberculosepatiënten werd in die tijd vaak een zogenaamd tbc huisje of een serre aan een pand gebouwd, zo ook deze serre. De serre herinnert aan de tijd waarin besmettingsgevaar in Toldijk en omgeving deels het leven van de bewoners bepaalde.
Bron: monumentenregister gemeente Bronckhorst
13-3-2026 Vloertegels in Vierakker
Rijksmonument de St. Willibrorduskerk in Vierakker is prachtig gedecoreerd met christelijke symboliek. Een goed voorbeeld zijn de vloertegels. In de zijpaden ziet u afbeeldingen van verschillende dieren. Deze dieren staan symbool voor de zeven hoofdzonden: hoogmoed (adelaar), onkuisheid (kikker), onmatigheid (zwijn), traagheid (slak), gramschap (egel), hebzucht (vos), nijd (wolf). Dat de hoofdzonden nu juist in de vloertegels te vinden zijn, is niet voor niets. Door over de tegels te lopen, vertrappen de gelovigen hun zonden.
Bron website St. Willibrorduskerk in Vierakker, de mooiste kerk van Gelderland.
6-3-2026 Villa Gelre in Laag-Keppel
Voorbeeld van een vroeg twintigste eeuwse villa met enige invloed van neoclassicisme in de eclecticistische bouwstijl. In de jaren tachtig van de twintigste eeuw is de villa gesplitst in twee woonhuizen.
Gelegen op enige afstand van de openbare weg met in de voor- en zijtuin hoog geboomte waaronder enige monumentale beuken.
De cultuurhistorische betekenis wordt mede bepaald door de eerste bewoner/opdrachtgever leraar/schrijver Gerrit Jan Klokman (1864-1943) die een belangrijke rol heeft gespeeld in de cultuurhistorie van het oosten van Nederland.
Klokman richtte in 1900 samen met professor J.H. Gallée de ‘Vereeniging tot onderzoek van taal en volksleven in het oosten van Nederland” op.
Spreekbuis van de vereniging waren de “Driemaandelijkse Bladen, tijschrift voor taal en volksleven in het oosten van het land” (1902-1930) die verhaalden over de streektalen en streekcultuur in de Achterhoek en Twente.
In zijn woonhuis, Villa Gelre, leidde Klokman een gelijknamig jongensinstituut voor jonge gymnasiasten.
Bron gemeentelijk monumentenregister. Foto Wim van Hof.
28-2-2026 De tuinen van de Wiersse
In 2025 zijn de tuinen van de Wiersse uitgeroepen tot de mooiste kasteeltuin van Nederland. Veel tuinliefhebbers zullen dit beamen. Wat niet iedereen weet is dat er vele rijksmonumenten in de tuinen te bewonderen zijn, zoals het huis zelf, het koetshuis, bruggen, hekwerken, tuinbeelden, tuinbanken, kinderhuisjes, oliekruiken, een tennishut, een zonnewijzer, een pergola, hondengrafstenen en meer. Op de website van de OMDB staan ze allemaal vermeld, zie https://openmonumentendagbronckhorst.nl/monument/page/4/?plaats=Vorden&soort&stijl&open Foto Mees Dekker, Zelhem
21-2-2026 Voormalige pastorie Hummelo
Rijksmonumentenregister: “Statig bakstenen huis, tweede helft 19e eeuw, bestaande uit een vierkant middendeel onder een tentdak met topschoorsteen, waarop windvaan en lagere zijvleugels, die naar voren en achteren uitspringen, waardoor een H-vormige plattegrond ontstaat. Empireramen.” De voormalige pastorie ligt aan het Domineespaadje dat in een rechte lijn naar de Dorpskerk loopt. Foto Marieke Rouwenhorst.
20-2-2026 Remigiuskerk Hengelo (GLD)
In het koor van de Remigiuskerk zijn middeleeuwse muurschilderingen van de twaalf apostelen te bewonderen. De schilderingen zijn zo bijzonder dat ze zijn opgenomen in de lijst van vijftig belangrijkste kunstwerken van de provincie Gelderland. Ook is er een muurschildering van de aanbidding van kindje Jezus door de drie koningen en daarnaast een muurschildering van de martelares Margaretha die de draak verplettert en de heilige Birgitta, de patrones tegen kiespijn, met als attribuut een tang.
Bekijk het maar eens goed op https://openmonumentendagbronckhorst.nl/monument/hengelo-kerkstraat-42-remigiuskerk/
19-2-2026 Protestantse of Grote Kerk in Halle
De eerste Grote Kerk is verwoest in de Tweede Wereldoorlog. Deze nieuwe Grote Kerk is gebouwd in 1951/1952 en de toren in 1976. De bouwstijl heeft enige verwantschap met de architectuur van de Delftse School. Volgens de architecten van de Delftse School lag schoonheid in de eenvoud en was een goede harmonie tussen massa, ruimte en lichtval belangrijk. De architectuur moest nederig zijn en vooral niet opvallen. Het kerkgebouw is een gemeentelijk monument. Foto Mees Dekker, Zelhem.
Meer informatie op https://openmonumentendagbronckhorst.nl/monument/dorpsstraat-19-halle-n-h-kerk/
17-2-2026 Boerderij Wydorp in Drempt
Een gemeentelijk monument uit 1926. De boerderij is gebouwd in de stijl van een villa met kenmerken van de Amsterdamse School en twee grote aangebouwde traditionele schuren. Typerend voor de Amsterdamse School zijn de ongewone vormen en decoratieve elementen, waardoor deze stijl expressionistisch wordt genoemd. De boerderij ligt aan de Rijksweg schuin tegenover de middeleeuwse St. Joriskerk aan de rand van de Oude IJssel. Foto Wim van Hof.
Meer informatie op https://openmonumentendagbronckhorst.nl/monument/rijksweg-4-drempt-boerderij/
14-2-2026 Het Hoge Huis in Bronkhorst
Rijksmonument Het Hoge Huis dateert uit de 16e eeuw en is na een grote stadsbrand in 1633 herbouwd. Het complex bestaat uit drie gekoppelde schuren uit 1896 en een tussenschuur uit het begin van de 20ste-eeuw. Het huis is vanuit de omgeving van diverse kanten duidelijk zichtbaar. Foto Rudie Kreunen.
Meer informatie op https://openmonumentendagbronckhorst.nl/monument/huis-ophemert-of-het-hoge-huis-bovenstraat-12-bronkhorst/
12-2-2026 Huis Baak
Dit is een tekening uit de 19e eeuw van Huis Baak.
We zien hier de huidige achterkant met de twee bijgebouwen links en rechts.
Tot 1801 was dit de voorkant van het Huis.
De rijke geschiedenis van Huis Baak gaat terug tot 1190, toen stond hier een houten, kasteelachtige behuizing, bewoond door Bertoldus de Baco, Bertold van Baak. Het huis, de bijgebouwen en het park zijn rijksmonument. Foto Frans Helmich.
Voor meer informatie zie https://openmonumentendagbronckhorst.nl/monument/huis-baak/